Khương hoạt

Tên tiếng Việt: Khương hoạt

Tên khoa học: Notopterygium incisum K.C. Ting et H.T. Chang

Họ: Apiaceae

Công dụng: trừ phong, chữa tê, còn độc hoạt chỉ đi vào bụng, ngực, lưng và gối thôi.

 

  • Theo các tài liệu thì khương hoạt và độc hoạt cùng là một loài, vì sản xuất ở Tây Khương, cho nên gọi là Khương hoạt. Rễ cái là độc hoạt, còn rể con là khương hoạt. Thực tế độc hoạt là một vị khác (xem vị này ở chương các vị thuốc chữa tê thấp đau nhức).
  • Gần đây, một số tác giả (Trung Quốc) đã xác định khương hoạt hay xuyên khương, trúc tiết khương, hổ vương sứ giả (Notopterygium incisum K.C. Ting et H.T. Chang) thuộc họ Hoa tán Apiaceae (Umbelliferae).
  • Ngoài ra còn có vị phúc thị khương hoạt hay tàm khương, đại đầu khương (Notopterygium forbesii Boiss.) cùng thuộc họ Hoa tán Apiaceae (Umbelliferae).
  • Vị này còn phải nhập của Trung Quốc, do đó cần chú ý nguồn gốc khác nhau và tài liệu chưa thống nhất của vị thuốc.
Có thể bạn quan tâm:  Dền cơm

A. Mô tả cây 

Khương hoạt (Notopterygium incisum) là một cây sống lâu năm, toàn cây có mùi thơm đặc biệt; thân rễ to thô, có đốt. Thân cây cao từ 0,5- 1m, không phân nhánh, thân phía dưới hơi có màu tím. Lá mọc so le, kép lông chim, phiến lá chia thùy, mép có răng cưa, mặt trên màu tím nhạt, mặt dưới màu xanh nhạt; phía dưới cuống lá phát triển thành bẹ ôm lấy thân. Hoa rất nhỏ, màu trắng, hoa họp thành hình tán kép. Quả bế đôi hình thoi dẹp, màu nâu đen, 2 mép và ở lưng phát triển thành rìa.

B. Phân bố, thu hái và chế biến

Cây này chưa có ở Việt Nam. Chủ yếu mọc ở Tứ Xuyên (Trung Quốc); thu hoạch rễ vào mùa thu; đào về rửa sạch đất cát, phơi hay sấy khô.

C.Thành phần hóa học

Trong khương hoạt có tinh dầu, các hoạt chất khác chưa thấy có tài liệu nghiên cứu.

Có thể bạn quan tâm:  Tắc kè

D. Công dụng và liều dùng

  • Khương hoạt chỉ mới thấy dùng trong phạm vi đông y. Theo các tài liệu cổ ghi chép được thì khương hoạt và độc hoạt cùng một công dụng. Khương hoạt ngọt, đắng, bình, không độc. Khương hoạt mạnh hơn đi thẳng lên đỉnh đầu, chạy ngang cánh tay trừ phong, chữa tê, còn độc hoạt chỉ đi vào bụng, ngực, lưng và gối thôi. Khương hoạt chữa chứng thủy thấp phong, còn độc hoạt chữa chứng thủng phấp phục phong. Khương hoạt có công phát biểu đi lên thượng tiêu chữa các chứng du phong nhức đầu, đau nhức các khớp xương, còn độc hoạt có sức trợ biểu đi xuống hạ tiêu, chữa các chứng phong ẩn náu làm cho nhức đầu, hai chân tê thấp.
  • Hiện nay thường dùng chữa nhức đầu, thân lạnh, cảm mạo phong hàn, sốt không ra mồ hôi, gân xương đau nhức.
  • Ngày dùng 4 đến 8g dưới dạng thuốc sắc hay thuốc rượu.
Có thể bạn quan tâm:  Củ Đậu

Đơn thuốc có khương hoạt dùng trong đông y

  1. Chữa người có thai bị phù thũngKhương hoạt, la bặc tử, hai vị sao thơm, tán nhỏ; mỗi lần uống 6 đến 8g. Ngày thứ 1 uống 1 lần, ngày thứ 2 uống 2 lần, ngày thứ 3 uống 3 lần là đủ. Dùng rượu hâm nóng lên mà chiêu thuốc.
  2. Chữa cảm nói ngọng, chân tay co quắp, té dại mất tiếng: Khương hoạt tán nhỏ, mỗi lần cho uống 8 đến 12g, dùng rượu chiêu thuốc. Theo sách cổ nói phàm những người huyết hư không phải chứng phong hàn thực là chớ dùng.
  3. Bài thuốc giải cơ, thanh nhiệt: Sài hồ 6 – 12g, Cát căn 8 – 16g, Cam thảo 2 – 4g, Khương hoạt 4 – 6g, Bạch chỉ 4 – 6g, Bạch thược 4 – 12g, Cát cánh 4 – 12g, Hoàng cầm 4 – 12g, Thạch cao 8 – 12g (sắc trước). Cách dùng: Gia thêm Gừng tươi 3 lát, Đại táo 2 quả sắc uống.
Có thể bạn quan tâm:  Dâu tây