Cúc áo hoa vàng

Tên tiếng Việt: Cúc áo hoa vàng , Nút áo, Cúc lác, Phiắc khát (Tày), Co nhả hàn (Thái), Cuồng trầm

Tên khoa học: Spilanthes oleracea L. – S. acmella (L.) Murr. var. oleracea (L.) C.B. Clarke.

Họ: Asteraceae

Công dụng: Chữa đau răng (Hoa). Tê thấp, đau bụng, cảm (Rễ). Ngộ độc, phù thũng (cả cây). Còn chữa liệt lưỡi, đau cổ họng, đau đầu. Ở Ấn Độ, cây có trong thành phần của bài thuốc chữa xơ gan.

 

1. Mô tả:

Cây nhỏ, cao khoảng 30cm, mọc đứng, có khi mọc bò lan trên mặt đất, phân cành nhiều. Lá mọc đối, phiến xoan tam giác, dài 2-4cm, rộng 1-2,5cm, mép khía răng. Cụm hoa hình đầu mọc ở đầu một cán dài đến 12cm ở ngọn thân hay ở nách lá; lá bắc hình bầu dục nhọn đầu; tràng hoa màu vàng; các hoa cái có lưỡi với 3 răng tròn, các hoa ở giữa hình ống. Quả bế dẹp màu nâu nhạt, có 2 răng gai ở ngọn.

Có thể bạn quan tâm:  Đậu khấu

Mùa hoa tháng 1-5 trở đi.

2. Bộ phận dùng:

Toàn cây hoặc hoa – Herba seu Flos Spilanthi

3. Nơi sống và thu hái:

Loài liên nhiệt đới, mọc hoang ven đường, bãi sông nơi đất ẩm ven rừng, ven suối từ đồng bằng tới độ cao 1500m. Có thể trồng bằng hạt hoặc cây con vào mùa xuân. Khi dùng làm thuốc, ta thu hái toàn cây, dùng tươi hay đem phơi khô để dùng. Nên thu hái hoa vào lúc còn có màu vàng xanh.

4. Thành phần hoá học:

Trong cây và hoa có tinh dầu chứa spilanthol; còn có sterol và một polysaccharid không khử.

5. Tính vị, tác dụng:

Cúc áo hoa vàng có vị cay đắng, làm tê lưỡi, tính hơi ấm, có ít độc; có tác dụng giải độc, tán kết, tiêu thũng, giảm đau.

6. Công dụng, chỉ định và phối hợp:

Lá có thể dùng làm rau ăn. Cây và hoa thường được dùng trị:

  • Cảm sốt đau đầu, đau cuống họng, sốt rét cơn;
  • Viêm phế quản, ho gà, ho lao, hen suyễn;
  • Đau nhức răng, sâu răng;
  • Phong thấp nhức xương, tê bại.
Có thể bạn quan tâm:  Cúc liên chi dại

Dùng ngoài trị nhọt độc, lở ngứa, rắn độc cắn, vết thương, tụ máu sưng tấy, đau mắt. Ngày dùng 4-12g toàn cây hoặc 4-8g rễ sắc uống. Dùng ngoài lấy cây tươi giã đắp không kể liều lượng.

Ở Malaixia, lá nấu lên dùng chữa mày đay. Ở Ấn Độ, người ta dùng hạt chế cồn thuốc trị đau răng, cồn này có tác dụng mạnh đối với ấu trùng muỗi. Hạt nhai làm tiết nước bọt. Toàn cây giã ra dùng để duốc cá.

Đơn thuốc:

  1. Cảm sốt, đau đầu, ho: Cúc áo hoa vàng tươi 4-12g, sắc uống, thường phối hợp với các vị thuốc khác.
  2. Đau răng, viêm họng: Hoa Cúc áo tán nhỏ ngâm rượu ngậm hoặc ngậm tươi nuốt nước.
  3. Sốt rét cơn: Cúc áo 20g sắc uống trước khi lên cơn.
  4. Tê thấp: rễ Cúc áo, rễ Xuyên tiêu, rễ Kim cang, rễ Chanh, quả Màng tang, liều lượng bằng nhau, đều 4-8g, sắc uống.
Có thể bạn quan tâm:  Ngựa