Bách hợp

Tên tiếng Việt: Bách hợp, Tỏi trời, Tỏi rừng, Sluốn phạ, Khẻo ma (Tày), Kíp pá (Thái), Cà ngái dòi (Dao)

Tên khoa học: Lilium brownii F. E. Brown ex Mill. var. viridulum Baker – L. brownii var. colchesteri Wils. ex Stapf.

Họ: Liliaceae

Công dụng: Giảm ho, ho ra máu, ho khan hoặc ho có đờm, viêm phế quản, sốt, thần kinh suy nhược và chữa đau ngực (Thân hành)

A. Mô tả cây 

  • Bách hợp là một loại cỏ nhỏ cao độ 60-90cm, mọc hoang ở rừng và sống lâu năm, có dò. Lá mọc so le hình mác, nhẵn, dài 2-15cm, rộng 0,5- 3,5cm.
  • Hoa đầu cành gồm 2-6 hoa lớn, hình loa kèn dài 14-16cm, miệng có 6 cánh màu trắng hay hơi hồng, cuống dài 3-4cm.
  • Quả nang dài 5-6cm, mở theo 3 van. Hạt rất nhiều, xếp thành chồng, hình trái xoan, đường kính 1cm hay hơn.
Có thể bạn quan tâm:  Đan Sâm

B. Phân bố, thu hái và chế biến 

  • Phát hiện ở Cao Bằng, Lạng Sơn, Tây Bắc, mọc hoang trên các đồi cọ Sapa (Lào Cai). Tại Trung Quốc mọc hoang ở nhiều tỉnh (Hồ Nam, Tứ Xuyên, Triết Giang, Hồ Bắc, Giang Tô, Quảng Đông).
  • Trồng bằng dò như trồng hành, tỏi. Sau một năm thu hoạch. Muốn dò to cần ngắt hết hoa. Cuối hạ đầu thu sau khi hoa nở, cây bắt đầu khô héo thì đào lấy dò, rửa sạch đất, cắt bóc ra từng phiến, đồ nước sôi 5-10 phút (lâu quá sẽ bị nhũn), sau đó phơi hay sấy thật khô.

C. Thành phần hoá học 

Trong bách hợp có tinh bột (30%) chất protit (4%) chất béo (0,1%) và một ít vitamin C. Có tác giả tìm thấy trong bách hợp chất colchixein C21G23O6N.1/2H2O.

D. Tác dụng dược lý 

Chưa thấy tài liệu nghiên cứu.

Có thể bạn quan tâm:  Hồi núi

E. Công dụng và liều dùng 

  • Vị thuốc mới được dùng trong phạm vi nhân dân làm thuốc bổ, thuốc chữa ho, ho có đờm, các chứng viêm khí quản, thổ huyết. Còn có tác dụng chữa sốt, thần kinh suy nhược. Ngày dùng 1-30g dưới dạng thuốc bột hoặc thuốc sắc.
  • Theo tài liệu cổ bách hợp vị đắng, tính hơi hàn, vào 2 kinh tâm và phế. Còn có tác dụng nhuận phế, trừ ho, định tâm, an thần, thanh nhiệt lợi tiểu. Dùng chữa ho lao thổ huyết, hư phiền hồi hộp, tim đập mạnh, phù, thũng. Những người trúng hàn không dùng được.

F. Đơn thuốc có bách hợp 

  1. Chữa các triệu trứng đau ngực, thổ huyết: Bách hợp giã tươi lấy nước uống.
  2. Chữa viêm phế quản, các chứng ho: Bách hợp 30g, mạch môn đông 10g, bách bộ 8g, thiên môn đông 10g tang bạch bì 12g, ý dĩ nhân 15g, nước 1000ml. sắc còn 400ml. Chia 3 lần uống trong ngày.
Có thể bạn quan tâm:  Xạ can

Chú ý:

Đừng nhầm cây bách hợp với cây tỏi voi hay loa kèn đỏ Amaryllis belladona Sw, họ Thuỷ tiên Amaryilidaceae (1) có tép to, mỏng uống vào dễ bị nôn.